దేశవ్యాప్తంగా “రిజర్వేషన్ హటావో ఆందోళన్ (ఆర్ హెచ్ఏ)” పేరుతో కుల ఆధారిత రిజర్వేషన్లకు వ్యతిరేకంగా సోషల్ మీడియా వేదికగా విస్తృత ప్రచారం సాగుతోంది. విద్య, ఉద్యోగాల్లో కులానికి బదులుగా ప్రతిభే ఏకైక ప్రమాణం కావాలంటూ ఈ ఉద్యమం వాదిస్తోంది. ఇన్‌స్టాగ్రామ్ వంటి వేదికల్లో లక్షలాది మంది యువతను ఆకర్షిస్తున్న ఈ ప్రచారం, రిజర్వేషన్ల అవసరంపైనా, సామాజిక న్యాయంపైనా దేశవ్యాప్తంగా మరోసారి తీవ్రమైన చర్చకు తెరతీసింది. అయితే శతాబ్దాల సామాజిక అణచివేతను సరిదిద్దేందుకు రాజ్యాంగం కల్పించిన రిజర్వేషన్లను కేవలం “మెరిట్” అనే ఒకే కోణంలో చూడవచ్చా? సామాజిక అసమానతలు ఇంకా కొనసాగుతున్న వాస్తవాన్ని విస్మరించి రిజర్వేషన్లను రద్దు చేయాలన్న డిమాండ్ న్యాయబద్ధమేనా? ఇదే నేడు దేశం ముందున్న అత్యంత కీలకమైన ప్రశ్న.

రిజర్వేషన్లు తొలగిస్తే కుల వివక్ష కూడా తొలగిపోతుందా? లేక వేల ఏళ్లుగా అణచివేతకు గురైన వర్గాలు మరోసారి అదే చీకట్లోకి నెట్టబడతాయా? ఒక దేశ భవిష్యత్తును కొన్ని సెకన్ల రీల్స్, వైరల్ పోస్టులు, హ్యాష్‌ట్యాగ్‌లతో నిర్ణయించగలమా? రాజ్యాంగం ఇచ్చిన సామాజిక హామీని సోషల్ మీడియా ట్రెండ్‌తో కొట్టివేయగలమా? భావోద్వేగాలకు లోనుకాకుండా చరిత్రను, రాజ్యాంగాన్ని, సమాజ వాస్తవాలను ఒకసారి ప్రశాంతంగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది. రిజర్వేషన్లు దయాదాక్షిణ్యాలు కావు. రాజకీయ ప్రలోభాల ఫలితం కావు. అవి రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన సామాజిక న్యాయ సాధనం. వేల ఏళ్లుగా విద్యకు దూరం చేసినవారికి విద్యా హక్కు, అధికారానికి దూరం చేసినవారికి ప్రాతినిధ్యం, అవకాశాలకు దూరం చేసినవారికి సమాన ప్రవేశం కల్పించాలనే రాజ్యాంగ సంకల్పం. డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ రిజర్వేషన్లను ప్రత్యేక హక్కుగా కాకుండా చారిత్రక అన్యాయాన్ని సరిదిద్దే రాజ్యాంగబద్ధమైన చర్యగా చూశారు. అందుకే రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 15(4), 16(4), 46 వంటి నిబంధనలు సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాల అభ్యున్నతికి ప్రత్యేక రక్షణ కల్పించాయి.

“మెరిట్ మాత్రమే ప్రమాణం కావాలి” అనే వాదన వినడానికి ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. కానీ మెరిట్‌కు ముందు అవకాశం ఉంటుంది. అవకాశానికి ముందు సమాన వేదిక ఉండాలి. ప్రభావవంతమైన రూపం (సిఫార్సు): ఒక విద్యార్థి లక్షల రూపాయల ఫీజులతో కార్పొరేట్ పాఠశాలలో అత్యాధునిక సౌకర్యాల మధ్య చదువుతుంటే, మరో విద్యార్థి ఉపాధ్యాయుల కొరత, మౌలిక వసతుల లేమితో ప్రభుత్వ పాఠశాలలో చదువుతున్నాడు. ఈ ఇద్దరినీ ఒకే గీతతో కొలవడం న్యాయమేనా? ఒక కుటుంబానికి తరతరాలుగా విద్య, ఆస్తి, సామాజిక ఆధిపత్యం ఉంటే, మరో కుటుంబం ఇప్పటికీ రోజువారీ కూలి మీద ఆధారపడి జీవిస్తోంది. ఈ అసమాన పరిస్థితుల్లో కేవలం మార్కులనే సమానత్వానికి ప్రమాణంగా చూపించడం వాస్తవాన్ని విస్మరించడమే.

దేశంలో కుల వివక్ష నిజంగానే అంతరించిపోయిందా?

గ్రామాల్లో ఇప్పటికీ కులం పేరుతో వివక్ష, సామాజిక బహిష్కరణ, అంటరానితనం, సామూహిక దాడులు, భూహక్కుల వివాదాలు,కుల పరువు పేరుతో జరిగే హత్యలు పూర్తిగా ఆగిపోయాయా? జాతీయ నేర గణాంకాల బ్యూరో (NCRB) గణాంకాలు ఎస్సీ, ఎస్టీలపై నేరాలు ఇంకా ఆందోళనకర స్థాయిలో నమోదవుతున్నాయని చెబుతున్నాయి. సమస్య ఇంకా కొనసాగుతుంటే, పరిష్కారాన్ని ఎందుకు తొలగించాలి? సామాజిక అన్యాయం ఇంకా సజీవంగా ఉన్నప్పుడు, దానిని సరిదిద్దే రాజ్యాంగబద్ధమైన సాధనాన్ని తొలగించడం ఎలా న్యాయబద్ధమవుతుంది? రిజర్వేషన్లను ఆర్థిక ప్రమాణంతో పోల్చడం కూడా సరైన తర్కం కాదు. పేదరికం ఒక ఆర్థిక సమస్య. దానికి సంక్షేమ పథకాలు, విద్యా రుణాలు, ఉపాధి అవకాశాలు, ఆర్థిక సహాయం అవసరం. కానీ రిజర్వేషన్ల ఉద్దేశం పేదరిక నిర్మూలన కాదు; సామాజిక వివక్షను సరిదిద్దడం. ఒక సంపన్న దళితుడు కూడా కులం కారణంగా వివక్షను ఎదుర్కొనే అవకాశం ఉంటుంది. అదే సమయంలో ఒక పేద అగ్రవర్ణ కుటుంబం ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నా కుల ఆధారిత బహిష్కరణను తప్పనిసరిగా ఎదుర్కోవాల్సిన అవసరం ఉండకపోవచ్చు. అందుకే ఆర్థిక సంక్షేమం ఒక విధానం అయితే, రిజర్వేషన్ సామాజిక న్యాయ విధానం.

సోషల్ మీడియా ప్రజాస్వామ్యానికి కొత్త వేదిక. కానీ అదే సమయంలో అది అపోహలకు కూడా వేదిక కావచ్చు. లక్షలాది మంది ఫాలోవర్లు ఉన్నంత మాత్రాన ఒక వాదన రాజ్యాంగబద్ధం కాదు. వైరల్ అయినంత మాత్రాన అది చరిత్ర కాదు. ఈ దేశాన్ని నడిపేది ట్రెండింగ్ హ్యాష్‌ట్యాగ్‌లు కాదు; రాజ్యాంగ విలువలు. సమాజాన్ని మార్చేది క్షణిక ఆవేశం కాదు; శాశ్వత న్యాయం.

“కులం పోవాలి… రిజర్వేషన్ పోవాలి” అనే నినాదం వినిపిస్తోంది. కానీ అసలు ప్రశ్న వేరే. ముందు కుల వివక్ష పోయిందా? కులాంతర వివాహాలు నిర్భయంగా జరుగుతున్నాయా? గ్రామాల్లో అందరూ ఒకే శ్మశానం, ఒకే దేవాలయం, ఒకే నీటి వనరులను వివక్ష లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారా? కులం పేరుతో అవమానాలు, దాడులు, బహిష్కరణలు పూర్తిగా ఆగిపోయాయా? ఈ ప్రశ్నలకు ధైర్యంగా “అవును” అని చెప్పగలిగిన రోజే రిజర్వేషన్ల అవసరంపై సహజమైన చర్చ మొదలవుతుంది. కానీ నేటి వాస్తవం ఇంకా భిన్నంగానే ఉంది.

బీసీలు, ఓబీసీలు, ఎస్సీలు, ఎస్టీలు దేశ జనాభాలో అధిక శాతాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ ఉన్నత విద్య, ఉన్నత ఉద్యోగాలు, న్యాయవ్యవస్థ, ప్రైవేట్ రంగం, విధాన నిర్ణయ సంస్థల్లో వారి ప్రాతినిధ్యం ఇంకా జనాభా నిష్పత్తికి అనుగుణంగా లేదు. “జనాభా వివరాలు లేకుండా సంక్షేమం ఎలా? సామాజిక న్యాయం ఎలా?” అనే ప్రశ్న మరింత బలంగా వినిపిస్తోంది. సమగ్ర కుల గణన, విశ్వసనీయ గణాంకాలు, వాస్తవ పరిస్థితుల ఆధారంగానే సంక్షేమ విధానాలు రూపుదిద్దుకోవాలి. డేటా లేని న్యాయం సంపూర్ణ న్యాయం కాదు.

రిజర్వేషన్ల అంశం రాజకీయంగా సున్నితమైనదే. అందుకే ఈ అంశంపై ప్రతి వాదనను బాధ్యతతో పరిశీలించాలి. రిజర్వేషన్ వ్యతిరేక ప్రచారాల వెనుక ఎలాంటి సామాజిక, రాజకీయ ప్రయోజనాలు ఉన్నాయో కూడా పారదర్శకంగా చర్చ జరగాలి. అనేక బీసీ, ఓబీసీ, ఎస్సీ, ఎస్టీ సంఘాలు ఈ తరహా ప్రచారాలు రాజ్యాంగబద్ధమైన సామాజిక న్యాయ వ్యవస్థను బలహీనపరిచే ప్రమాదం ఉందని ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. అలాంటి ఆందోళనలను నిర్లక్ష్యం చేయడం కూడా ప్రజాస్వామ్యానికి మంచిది కాదు.

రిజర్వేషన్లను రద్దు చేయడం పరిష్కారం కాదు. వాటి అమలులో లోపాలుంటే వాటిని సరిదిద్దాలి. ప్రభుత్వ విద్యను బలోపేతం చేయాలి. గ్రామీణ విద్యార్థులకు నాణ్యమైన విద్య అందించాలి. ఆర్థికంగా వెనుకబడిన ప్రతి కుటుంబానికి ప్రత్యేక సంక్షేమ పథకాలు తీసుకురావాలి. నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఉపాధి అవకాశాలను విస్తరించాలి. కానీ సామాజిక న్యాయం అనే పునాదిని కూల్చి సమానత్వం అనే భవనం నిర్మించలేం. రిజర్వేషన్ అనేది ఒక వర్గానికి ఇచ్చిన వరం కాదు. భారత రాజ్యాంగం సమాజానికి ఇచ్చిన న్యాయ హామీ. డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కలలుగన్న భారతదేశం కేవలం రాజకీయ ప్రజాస్వామ్యంతో కాదు; సామాజిక ప్రజాస్వామ్యంతోనే సంపూర్ణమవుతుంది. రాజ్యాంగం చెప్పిన సమానత్వం అంటే అందరికీ ఒకే గీత గీయడం కాదు; వెనుకబడిన వారిని ముందుకు తీసుకురావడం. అందుకే నేడు వినిపించాల్సిన నినాదం “రిజర్వేషన్ హటావో” కాదు… “రిజర్వేషన్ బచావో – సామాజిక న్యాయాన్ని కాపాడుకుందాం.” ఎందుకంటే రిజర్వేషన్లను కాపాడటం అంటే ఒక విధానాన్ని కాపాడటం కాదు; అంబేద్కర్ ఆలోచనను, రాజ్యాంగ స్ఫూర్తిని, అణగారిన వర్గాల ఆత్మగౌరవాన్ని, భారత ప్రజాస్వామ్యానికి వెన్నెముకైన సామాజిక న్యాయాన్ని కాపాడటమే.

దుండ్ర కుమారస్వామి ( B-Pharm, MS,LLb)
హైకోర్టు అడ్వొకేట్,
జాతీయ బీసీ దళ్ అధ్యక్షుడు,
చైర్మన్ : బీసీ రిజర్వేషన్ల సాధన సమన్వయ జేఏసీ

9959912341